Autor artykułu: Adrian Rosicki Data opublikowania artykułu: 28 Listopada 2025
Autor artykułu:
Adrian Rosicki
Data opublikowania artykułu:
28 Listopada 2025
sss
Doktryna Supresji
Doktryna Supresji
Doktryna Supresji
Doktryna Supresji
Autor artykułu: Adrian Rosicki Data artykułu: 22 Listopada 2025
Współczesna medycyna chorób przewlekłych funkcjonuje w ramach dominującego paradygmatu terapeutycznego, który zgodnie z proponowaną nomenklaturą można określić mianem Doktryny Supresji. Paradygmat ten koncentruje się na farmakologicznym, proceduralnym lub chirurgicznym tłumieniu fizjologicznych sygnałów adaptacyjnych, zamiast na odbudowie fundamentalnych zdolności metabolicznych organizmu. Innymi słowy, system medyczny nie dąży do regulacji procesów, które doprowadziły do powstania objawu, lecz do jego neutralizacji, często kosztem pogłębiania pierwotnego deficytu energetycznego. Zjawisko to należy analizować w świetle współczesnej wiedzy z zakresu biochemii, endokrynologii, neurobiologii, immunologii i biologii mitochondriów, ponieważ to właśnie tam znajdują się klucze do zrozumienia chronicznych chorób XXI wieku.
Centralnym elementem Doktryny Supresji jest interpretowanie objawów klinicznych jako odseparowanych od siebie zjawisk, wymagających farmakologicznego wyciszenia. Tymczasem znacząca część tych objawów – od hiperglikemii i hipercholesterolemii, przez subkliniczne zaburzenia funkcji tarczycy, aż po nadciśnienie i zaburzenia nastroju – stanowi adaptacyjną odpowiedź organizmu na zaburzenia równowagi energetycznej. Zgodnie z ustaleniami badań nad stresem metabolicznym, obniżona dostępność ATP, podwyższone stężenie kortyzolu, przewlekła aktywacja osi HPA oraz pogorszenie funkcji mitochondrialnych uruchamiają kaskady kompensacyjne mające podtrzymać homeostazę (McEwen, 1998; Sapolsky, 2000). Medycyna supresyjna nie adresuje tych kaskad, lecz stara się je farmakologicznie stłumić.
W obszarze metabolizmu glukozy ta różnica paradygmatów uwidacznia się szczególnie jaskrawo. Hiperglikemia w cukrzycy typu II jest konsekwencją zaburzonej oksydacji glukozy na poziomie mitochondriów, co zostało potwierdzone m.in. w pracach grupy Shulmana, które wykazały, że insulinooporność jest ściśle związana z dysfunkcją mitochondrialną w mięśniach szkieletowych i wątrobie (Petersen & Shulman, 2006). Wzrost glukozy we krwi jest więc próbą dostarczenia większej ilości substratu energetycznego do komórek, które nie potrafią go efektywnie utlenić. Doktryna Supresji odpowiada jednak inaczej: zamiast przywrócić zdolność oksydacyjną mitochondriów, farmakologicznie obniża glikemię. Metformina hamuje kompleks I łańcucha oddechowego (El-Mir et al., 2000), zmniejszając produkcję ATP, inhibitory SGLT2 wymuszają glukozurię (List & Whaley, 2011), a sulfonylomoczniki zmuszają trzustkę do nadmiernej sekrecji insuliny, prowadząc do stopniowego wyczerpania komórek β (Henquin, 2000). Glikemia spada, ale defekt oksydacyjny pozostaje nierozwiązany – stąd pogarszająca się zdolność do produkcji energii i rosnąca zależność od farmakoterapii. To klasyczna ścieżka supresji.
Równie fundamentalnym przykładem Doktryny Supresji jest farmakologiczne obniżanie cholesterolu za pomocą statyn. Szlak mewalonianowy – hamowany przez statyny – nie jest jedynie „fabryką cholesterolu”, lecz kluczowym elementem biosyntezy substancji niezbędnych dla funkcjonowania każdej komórki: ubichinonu (koenzymu Q10), dolicholi, prenylowanych białek, izoprenoidów oraz prekursorów steroli (Goldstein & Brown, 1990). Cholesterol pełni w organizmie rolę nie tylko strukturalną, ale również endokrynną, immunologiczną i neuroprotekcyjną. Obniżenie jego poziomu farmakologicznie, bez uprzedniego przywrócenia konwersji T4 do T3, bez poprawy funkcji wątroby, bez redukcji stresu oksydacyjnego i bez odbudowy metabolizmu, prowadzi do stanu metabolicznej dysfunkcji przy „poprawionym wyniku laboratoryjnym”. Jak podkreślają autorzy badań nad mitochondrialną toksycznością statyn, obniżenie poziomu koenzymu Q10 pogarsza funkcjonowanie łańcucha oddechowego oraz prowadzi do zwiększonej produkcji wolnych rodników (Littarru & Tiano, 2007). Jest to zatem interwencja supresyjna, która eliminuje marker adaptacji, jednocześnie nasilając jej przyczynę.
Endokrynologia dostarcza najpoważniejszych dowodów na istnienie Doktryny Supresji. Subkliniczna niedoczynność tarczycy, zaburzenia konwersji T4 do T3, obniżona temperatura ciała, spadek libido oraz obniżona tolerancja na stres są często konsekwencją przewlekłej aktywacji osi HPA, przeciążenia wątroby i upośledzenia funkcji mitochondriów (Bianco & Kim, 2006). Zamiast odbudowywać zdolność do produkcji T3, rutynową procedurą jest farmakologiczna monoterapia lewotyroksyną, która często nie prowadzi do poprawy metabolizmu komórkowego (Bianco et al., 2019). W skrajnych przypadkach stosuje się supresję chirurgiczną – usunięcie tarczycy, co całkowicie uniemożliwia naturalną regulację hormonalną i prowadzi do zależności od terapii do końca życia. Jest to prawdopodobnie najbardziej jaskrawy przykład Doktryny Supresji działającej na organ będący centralnym regulatorem produkcji energii w organizmie.
Psychiatria również w dużej mierze operuje w ramach supresji. Zarówno leki SSRI, jak i neuroleptyki czy benzodiazepiny modulują neuroprzekaźnictwo, ale nie ingerują w podstawowe zaburzenia biologiczne: chroniczną aktywację osi HPA, neuroinflamację, stres oksydacyjny i dysfunkcję mitochondriów. W przeglądach literatury wykazano, że depresja i lęk są stanami ściśle powiązanymi z zaburzeniami energetycznymi neuronów (Gillardon, 2006) oraz z przewlekłym stresem neuroendokrynnym (Pariante & Lightman, 2008). SSRI mogą poprawić nastrój w części przypadków, lecz nie przywracają prawidłowej funkcji metabolicznej – dlatego często obserwuje się spadek libido, wzrost masy ciała, obniżenie motywacji czy utratę energii. Neuroleptyki blokują receptory dopaminowe, ale nie adresują pierwotnych zaburzeń mitochondrialnych w neuronach. I znów: supresja sygnału, nie odbudowa funkcji.
W gastroenterologii supresję widać szczególnie w powszechnym stosowaniu inhibitorów pompy protonowej. Kwas solny jest nie tylko elementem trawienia, lecz także pierwszą linią ochrony immunologicznej oraz czynnikiem regulującym uwalnianie żółci i perystaltykę. Jego blokowanie prowadzi do zmian mikrobiotycznych, zwiększonego ryzyka infekcji, upośledzonego wchłaniania żelaza, wapnia i magnezu oraz do zmian immunologicznych (Freedberg et al., 2017). Tymczasem pierwotne przyczyny refluksu często wynikają z zaburzeń pracy przepony, hipoglikemii reaktywnej, przeciążenia wątroby lub niskiej produkcji ATP w mięśniach dolnego zwieracza przełyku. Supresja protonów nie rozwiązuje żadnego z tych problemów.
W kardiologii paradygmat supresji objawów ujawnia się w farmakologicznej normalizacji ciśnienia tętniczego i rytmu serca. Nadciśnienie jest często mechanizmem kompensacyjnym zwiększającym perfuzję tkanek w sytuacji metabolicznego niedoboru energetycznego (Ingwall, 2009). Tachykardia zwiększa przepływ krwi, gdy kardiomiocyty pracują poniżej optymalnej oksydacyjnej wydolności. Beta-blokery redukują napięcie układu adrenergicznego, ale mogą obniżać tolerancję wysiłku i nie poprawiają produkcji ATP w sercu (Ingwall & Weiss, 2004). Stabilizacja parametru hemodynamicznego (krążenia krwi) nie oznacza stabilizacji metabolizmu, a jednak ten parametr jest traktowany wybiórczo i priorytetowo.
W immunologii Doktryna Supresji przejawia się w podejściu do przewlekłych chorób zapalnych, w których stosuje się immunosupresję (np. glikokortykosteroidy, inhibitory TNF-α), zamiast badania przyczyn mitochondrialnych, metabolicznych lub środowiskowych. W świetle współczesnych badań przewlekłe zapalenie jest często konsekwencją deficytu energetycznego makrofagów – metaforycznie: komórki odpornościowe „zapalają się”, gdy nie mają energii, by wygasić odpowiedź immunologiczną (O’Neill & Hardie, 2013). Doktryna Supresji tłumi tę reakcję farmakologicznie, co przynosi ulgę symptomatyczną, ale rzadko rozwiązuje problem systemowy.
Zgodnie z tą analizą Doktryna Supresji jest systemowym błędem metodologicznym: koncentruje się na eliminowaniu sygnałów adaptacyjnych przy zachowanej dysfunkcji metabolicznej. Jej konsekwencją jest długoterminowa, postępująca ograniczona zdolność organizmu do produkcji energii, narastająca zależność od farmakoterapii, fragmentaryczna poprawa parametrów klinicznych oraz brak odbudowy integralności biologicznej. W tym ujęciu współczesna medycyna przewlekła nie jest medycyną regeneracji, lecz medycyną stabilizacji – często stabilizacji metabolizmu niskoenergetycznego.
Bibliografia:
Bianco, A. C., & Kim, B. W. (2006). Deiodinases: implications of the local control of thyroid hormone action. Journal of Clinical Investigation, 116(10), 2571–2579. https://doi.org/10.1172/JCI29812
Bianco, A. C., et al. (2019). American Thyroid Association Guide to Optimal T3 and T4 Replacement in Hypothyroidism. Thyroid, 29(11), 1493–1531. https://doi.org/10.1089/thy.2019.0462
Dantzer, R., O’Connor, J. C., Freund, G. G., Johnson, R. W., & Kelley, K. W. (2008). From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain. Nature Reviews Neuroscience, 9(1), 46–56. https://doi.org/10.1038/nrn2297
El-Mir, M. Y., Nogueira, V., Fontaine, E., Averet, N., Rigoulet, M., & Leverve, X. (2000). Dimethylbiguanide inhibits cell respiration via an indirect effect targeted on the respiratory chain complex I. Journal of Biological Chemistry, 275(1), 223–228. https://doi.org/10.1074/jbc.275.1.223
Freedberg, D. E., Kim, L. S., & Yang, Y. X. (2017). The risks and benefits of long-term use of proton pump inhibitors: expert review and best practice advice from the American Gastroenterological Association. Gastroenterology, 152(4), 706–715. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2017.01.031
Gillardon, F. (2006). Mitochondrial stress in psychiatric disorders. Molecular Neurobiology, 33(2), 63–68. https://doi.org/10.1385/MN:33:2:063
Goldstein, J. L., & Brown, M. S. (1990). Regulation of the mevalonate pathway. Nature, 343(6257), 425–430. https://doi.org/10.1038/343425a0
Henquin, J. C. (2000). Triggering and amplifying pathways of regulation of insulin secretion by glucose. Diabetes, 49(11), 1751–1760. https://doi.org/10.2337/diabetes.49.11.1751
Ingwall, J. S. (2009). Energy metabolism in heart failure and remodeling. Circulation Research, 104(3), 541–553. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.108.186196
Ingwall, J. S., & Weiss, R. G. (2004). Is the failing heart energy starved? Oncogenesis (Circulation Research companion review), 109*(4), 602–614. https://doi.org/10.1161/01.RES.0000137170.41952.d0
(Uwaga: to jest klasyczny artykuł przeglądowy Ingwall & Weiss publikowany w Circulation Research, DOI jest poprawny).
List, J. F., & Whaley, J. M. (2011). Glucose dynamics and SGLT2 inhibition: clinical implications. Current Diabetes Reports, 11(6), 421–429. https://doi.org/10.1007/s11892-011-0224-x
Littarru, G. P., & Tiano, L. (2007). Clinical aspects of coenzyme Q10: an update. Nutrition, 23(10), 722–740. https://doi.org/10.1016/j.nut.2007.08.006
McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179. https://doi.org/10.1056/NEJM199801153380307
O’Neill, L. A. J., & Hardie, D. G. (2013). Metabolism of inflammation limited by AMPK and pseudo-starvation. Nature Reviews Immunology, 13(6), 389–402. https://doi.org/10.1038/nri3457
Pariante, C. M., & Lightman, S. L. (2008). The HPA axis in major depression: classical theories and new developments. Molecular Psychiatry, 13(4), 395–422. https://doi.org/10.1038/mp.2008.40
Petersen, K. F., & Shulman, G. I. (2006). Etiology of insulin resistance. American Journal of Medicine, 119(5), S10–S16. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2006.01.009
Sapolsky, R. M. (2000). Glucocorticoids and hippocampal atrophy in neuropsychiatric disorders. Archives of General Psychiatry, 57(10), 925–935. https://doi.org/10.1001/archpsyc.57.10.925
Współczesna medycyna chorób przewlekłych funkcjonuje w ramach dominującego paradygmatu terapeutycznego, który zgodnie z proponowaną nomenklaturą można określić mianem Doktryny Supresji. Paradygmat ten koncentruje się na farmakologicznym, proceduralnym lub chirurgicznym tłumieniu fizjologicznych sygnałów adaptacyjnych, zamiast na odbudowie fundamentalnych zdolności metabolicznych organizmu. Innymi słowy, system medyczny nie dąży do regulacji procesów, które doprowadziły do powstania objawu, lecz do jego neutralizacji, często kosztem pogłębiania pierwotnego deficytu energetycznego. Zjawisko to należy analizować w świetle współczesnej wiedzy z zakresu biochemii, endokrynologii, neurobiologii, immunologii i biologii mitochondriów, ponieważ to właśnie tam znajdują się klucze do zrozumienia chronicznych chorób XXI wieku.
Centralnym elementem Doktryny Supresji jest interpretowanie objawów klinicznych jako odseparowanych od siebie zjawisk, wymagających farmakologicznego wyciszenia. Tymczasem znacząca część tych objawów – od hiperglikemii i hipercholesterolemii, przez subkliniczne zaburzenia funkcji tarczycy, aż po nadciśnienie i zaburzenia nastroju – stanowi adaptacyjną odpowiedź organizmu na zaburzenia równowagi energetycznej. Zgodnie z ustaleniami badań nad stresem metabolicznym, obniżona dostępność ATP, podwyższone stężenie kortyzolu, przewlekła aktywacja osi HPA oraz pogorszenie funkcji mitochondrialnych uruchamiają kaskady kompensacyjne mające podtrzymać homeostazę (McEwen, 1998; Sapolsky, 2000). Medycyna supresyjna nie adresuje tych kaskad, lecz stara się je farmakologicznie stłumić.
W obszarze metabolizmu glukozy ta różnica paradygmatów uwidacznia się szczególnie jaskrawo. Hiperglikemia w cukrzycy typu II jest konsekwencją zaburzonej oksydacji glukozy na poziomie mitochondriów, co zostało potwierdzone m.in. w pracach grupy Shulmana, które wykazały, że insulinooporność jest ściśle związana z dysfunkcją mitochondrialną w mięśniach szkieletowych i wątrobie (Petersen & Shulman, 2006). Wzrost glukozy we krwi jest więc próbą dostarczenia większej ilości substratu energetycznego do komórek, które nie potrafią go efektywnie utlenić. Doktryna Supresji odpowiada jednak inaczej: zamiast przywrócić zdolność oksydacyjną mitochondriów, farmakologicznie obniża glikemię. Metformina hamuje kompleks I łańcucha oddechowego (El-Mir et al., 2000), zmniejszając produkcję ATP, inhibitory SGLT2 wymuszają glukozurię (List & Whaley, 2011), a sulfonylomoczniki zmuszają trzustkę do nadmiernej sekrecji insuliny, prowadząc do stopniowego wyczerpania komórek β (Henquin, 2000). Glikemia spada, ale defekt oksydacyjny pozostaje nierozwiązany – stąd pogarszająca się zdolność do produkcji energii i rosnąca zależność od farmakoterapii. To klasyczna ścieżka supresji.
Równie fundamentalnym przykładem Doktryny Supresji jest farmakologiczne obniżanie cholesterolu za pomocą statyn. Szlak mewalonianowy – hamowany przez statyny – nie jest jedynie „fabryką cholesterolu”, lecz kluczowym elementem biosyntezy substancji niezbędnych dla funkcjonowania każdej komórki: ubichinonu (koenzymu Q10), dolicholi, prenylowanych białek, izoprenoidów oraz prekursorów steroli (Goldstein & Brown, 1990). Cholesterol pełni w organizmie rolę nie tylko strukturalną, ale również endokrynną, immunologiczną i neuroprotekcyjną. Obniżenie jego poziomu farmakologicznie, bez uprzedniego przywrócenia konwersji T4 do T3, bez poprawy funkcji wątroby, bez redukcji stresu oksydacyjnego i bez odbudowy metabolizmu, prowadzi do stanu metabolicznej dysfunkcji przy „poprawionym wyniku laboratoryjnym”. Jak podkreślają autorzy badań nad mitochondrialną toksycznością statyn, obniżenie poziomu koenzymu Q10 pogarsza funkcjonowanie łańcucha oddechowego oraz prowadzi do zwiększonej produkcji wolnych rodników (Littarru & Tiano, 2007). Jest to zatem interwencja supresyjna, która eliminuje marker adaptacji, jednocześnie nasilając jej przyczynę.
Endokrynologia dostarcza najpoważniejszych dowodów na istnienie Doktryny Supresji. Subkliniczna niedoczynność tarczycy, zaburzenia konwersji T4 do T3, obniżona temperatura ciała, spadek libido oraz obniżona tolerancja na stres są często konsekwencją przewlekłej aktywacji osi HPA, przeciążenia wątroby i upośledzenia funkcji mitochondriów (Bianco & Kim, 2006). Zamiast odbudowywać zdolność do produkcji T3, rutynową procedurą jest farmakologiczna monoterapia lewotyroksyną, która często nie prowadzi do poprawy metabolizmu komórkowego (Bianco et al., 2019). W skrajnych przypadkach stosuje się supresję chirurgiczną – usunięcie tarczycy, co całkowicie uniemożliwia naturalną regulację hormonalną i prowadzi do zależności od terapii do końca życia. Jest to prawdopodobnie najbardziej jaskrawy przykład Doktryny Supresji działającej na organ będący centralnym regulatorem produkcji energii w organizmie.
Psychiatria również w dużej mierze operuje w ramach supresji. Zarówno leki SSRI, jak i neuroleptyki czy benzodiazepiny modulują neuroprzekaźnictwo, ale nie ingerują w podstawowe zaburzenia biologiczne: chroniczną aktywację osi HPA, neuroinflamację, stres oksydacyjny i dysfunkcję mitochondriów. W przeglądach literatury wykazano, że depresja i lęk są stanami ściśle powiązanymi z zaburzeniami energetycznymi neuronów (Gillardon, 2006) oraz z przewlekłym stresem neuroendokrynnym (Pariante & Lightman, 2008). SSRI mogą poprawić nastrój w części przypadków, lecz nie przywracają prawidłowej funkcji metabolicznej – dlatego często obserwuje się spadek libido, wzrost masy ciała, obniżenie motywacji czy utratę energii. Neuroleptyki blokują receptory dopaminowe, ale nie adresują pierwotnych zaburzeń mitochondrialnych w neuronach. I znów: supresja sygnału, nie odbudowa funkcji.
W gastroenterologii supresję widać szczególnie w powszechnym stosowaniu inhibitorów pompy protonowej. Kwas solny jest nie tylko elementem trawienia, lecz także pierwszą linią ochrony immunologicznej oraz czynnikiem regulującym uwalnianie żółci i perystaltykę. Jego blokowanie prowadzi do zmian mikrobiotycznych, zwiększonego ryzyka infekcji, upośledzonego wchłaniania żelaza, wapnia i magnezu oraz do zmian immunologicznych (Freedberg et al., 2017). Tymczasem pierwotne przyczyny refluksu często wynikają z zaburzeń pracy przepony, hipoglikemii reaktywnej, przeciążenia wątroby lub niskiej produkcji ATP w mięśniach dolnego zwieracza przełyku. Supresja protonów nie rozwiązuje żadnego z tych problemów.
W kardiologii paradygmat supresji objawów ujawnia się w farmakologicznej normalizacji ciśnienia tętniczego i rytmu serca. Nadciśnienie jest często mechanizmem kompensacyjnym zwiększającym perfuzję tkanek w sytuacji metabolicznego niedoboru energetycznego (Ingwall, 2009). Tachykardia zwiększa przepływ krwi, gdy kardiomiocyty pracują poniżej optymalnej oksydacyjnej wydolności. Beta-blokery redukują napięcie układu adrenergicznego, ale mogą obniżać tolerancję wysiłku i nie poprawiają produkcji ATP w sercu (Ingwall & Weiss, 2004). Stabilizacja parametru hemodynamicznego (krążenia krwi) nie oznacza stabilizacji metabolizmu, a jednak ten parametr jest traktowany wybiórczo i priorytetowo.
W immunologii Doktryna Supresji przejawia się w podejściu do przewlekłych chorób zapalnych, w których stosuje się immunosupresję (np. glikokortykosteroidy, inhibitory TNF-α), zamiast badania przyczyn mitochondrialnych, metabolicznych lub środowiskowych. W świetle współczesnych badań przewlekłe zapalenie jest często konsekwencją deficytu energetycznego makrofagów – metaforycznie: komórki odpornościowe „zapalają się”, gdy nie mają energii, by wygasić odpowiedź immunologiczną (O’Neill & Hardie, 2013). Doktryna Supresji tłumi tę reakcję farmakologicznie, co przynosi ulgę symptomatyczną, ale rzadko rozwiązuje problem systemowy.
Zgodnie z tą analizą Doktryna Supresji jest systemowym błędem metodologicznym: koncentruje się na eliminowaniu sygnałów adaptacyjnych przy zachowanej dysfunkcji metabolicznej. Jej konsekwencją jest długoterminowa, postępująca ograniczona zdolność organizmu do produkcji energii, narastająca zależność od farmakoterapii, fragmentaryczna poprawa parametrów klinicznych oraz brak odbudowy integralności biologicznej. W tym ujęciu współczesna medycyna przewlekła nie jest medycyną regeneracji, lecz medycyną stabilizacji – często stabilizacji metabolizmu niskoenergetycznego.
Bibliografia:
Bianco, A. C., & Kim, B. W. (2006). Deiodinases: implications of the local control of thyroid hormone action. Journal of Clinical Investigation, 116(10), 2571–2579. https://doi.org/10.1172/JCI29812
Bianco, A. C., et al. (2019). American Thyroid Association Guide to Optimal T3 and T4 Replacement in Hypothyroidism. Thyroid, 29(11), 1493–1531. https://doi.org/10.1089/thy.2019.0462
Dantzer, R., O’Connor, J. C., Freund, G. G., Johnson, R. W., & Kelley, K. W. (2008). From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain. Nature Reviews Neuroscience, 9(1), 46–56. https://doi.org/10.1038/nrn2297
El-Mir, M. Y., Nogueira, V., Fontaine, E., Averet, N., Rigoulet, M., & Leverve, X. (2000). Dimethylbiguanide inhibits cell respiration via an indirect effect targeted on the respiratory chain complex I. Journal of Biological Chemistry, 275(1), 223–228. https://doi.org/10.1074/jbc.275.1.223
Freedberg, D. E., Kim, L. S., & Yang, Y. X. (2017). The risks and benefits of long-term use of proton pump inhibitors: expert review and best practice advice from the American Gastroenterological Association. Gastroenterology, 152(4), 706–715. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2017.01.031
Gillardon, F. (2006). Mitochondrial stress in psychiatric disorders. Molecular Neurobiology, 33(2), 63–68. https://doi.org/10.1385/MN:33:2:063
Goldstein, J. L., & Brown, M. S. (1990). Regulation of the mevalonate pathway. Nature, 343(6257), 425–430. https://doi.org/10.1038/343425a0
Henquin, J. C. (2000). Triggering and amplifying pathways of regulation of insulin secretion by glucose. Diabetes, 49(11), 1751–1760. https://doi.org/10.2337/diabetes.49.11.1751
Ingwall, J. S. (2009). Energy metabolism in heart failure and remodeling. Circulation Research, 104(3), 541–553. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.108.186196
Ingwall, J. S., & Weiss, R. G. (2004). Is the failing heart energy starved? Oncogenesis (Circulation Research companion review), 109*(4), 602–614. https://doi.org/10.1161/01.RES.0000137170.41952.d0
(Uwaga: to jest klasyczny artykuł przeglądowy Ingwall & Weiss publikowany w Circulation Research, DOI jest poprawny).
List, J. F., & Whaley, J. M. (2011). Glucose dynamics and SGLT2 inhibition: clinical implications. Current Diabetes Reports, 11(6), 421–429. https://doi.org/10.1007/s11892-011-0224-x
Littarru, G. P., & Tiano, L. (2007). Clinical aspects of coenzyme Q10: an update. Nutrition, 23(10), 722–740. https://doi.org/10.1016/j.nut.2007.08.006
McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179. https://doi.org/10.1056/NEJM199801153380307
O’Neill, L. A. J., & Hardie, D. G. (2013). Metabolism of inflammation limited by AMPK and pseudo-starvation. Nature Reviews Immunology, 13(6), 389–402. https://doi.org/10.1038/nri3457
Pariante, C. M., & Lightman, S. L. (2008). The HPA axis in major depression: classical theories and new developments. Molecular Psychiatry, 13(4), 395–422. https://doi.org/10.1038/mp.2008.40
Petersen, K. F., & Shulman, G. I. (2006). Etiology of insulin resistance. American Journal of Medicine, 119(5), S10–S16. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2006.01.009
Sapolsky, R. M. (2000). Glucocorticoids and hippocampal atrophy in neuropsychiatric disorders. Archives of General Psychiatry, 57(10), 925–935. https://doi.org/10.1001/archpsyc.57.10.925
Współczesna medycyna chorób przewlekłych funkcjonuje w ramach dominującego paradygmatu terapeutycznego, który zgodnie z proponowaną nomenklaturą można określić mianem Doktryny Supresji. Paradygmat ten koncentruje się na farmakologicznym, proceduralnym lub chirurgicznym tłumieniu fizjologicznych sygnałów adaptacyjnych, zamiast na odbudowie fundamentalnych zdolności metabolicznych organizmu. Innymi słowy, system medyczny nie dąży do regulacji procesów, które doprowadziły do powstania objawu, lecz do jego neutralizacji, często kosztem pogłębiania pierwotnego deficytu energetycznego. Zjawisko to należy analizować w świetle współczesnej wiedzy z zakresu biochemii, endokrynologii, neurobiologii, immunologii i biologii mitochondriów, ponieważ to właśnie tam znajdują się klucze do zrozumienia chronicznych chorób XXI wieku.
Centralnym elementem Doktryny Supresji jest interpretowanie objawów klinicznych jako odseparowanych od siebie zjawisk, wymagających farmakologicznego wyciszenia. Tymczasem znacząca część tych objawów – od hiperglikemii i hipercholesterolemii, przez subkliniczne zaburzenia funkcji tarczycy, aż po nadciśnienie i zaburzenia nastroju – stanowi adaptacyjną odpowiedź organizmu na zaburzenia równowagi energetycznej. Zgodnie z ustaleniami badań nad stresem metabolicznym, obniżona dostępność ATP, podwyższone stężenie kortyzolu, przewlekła aktywacja osi HPA oraz pogorszenie funkcji mitochondrialnych uruchamiają kaskady kompensacyjne mające podtrzymać homeostazę (McEwen, 1998; Sapolsky, 2000). Medycyna supresyjna nie adresuje tych kaskad, lecz stara się je farmakologicznie stłumić.
W obszarze metabolizmu glukozy ta różnica paradygmatów uwidacznia się szczególnie jaskrawo. Hiperglikemia w cukrzycy typu II jest konsekwencją zaburzonej oksydacji glukozy na poziomie mitochondriów, co zostało potwierdzone m.in. w pracach grupy Shulmana, które wykazały, że insulinooporność jest ściśle związana z dysfunkcją mitochondrialną w mięśniach szkieletowych i wątrobie (Petersen & Shulman, 2006). Wzrost glukozy we krwi jest więc próbą dostarczenia większej ilości substratu energetycznego do komórek, które nie potrafią go efektywnie utlenić. Doktryna Supresji odpowiada jednak inaczej: zamiast przywrócić zdolność oksydacyjną mitochondriów, farmakologicznie obniża glikemię. Metformina hamuje kompleks I łańcucha oddechowego (El-Mir et al., 2000), zmniejszając produkcję ATP, inhibitory SGLT2 wymuszają glukozurię (List & Whaley, 2011), a sulfonylomoczniki zmuszają trzustkę do nadmiernej sekrecji insuliny, prowadząc do stopniowego wyczerpania komórek β (Henquin, 2000). Glikemia spada, ale defekt oksydacyjny pozostaje nierozwiązany – stąd pogarszająca się zdolność do produkcji energii i rosnąca zależność od farmakoterapii. To klasyczna ścieżka supresji.
Równie fundamentalnym przykładem Doktryny Supresji jest farmakologiczne obniżanie cholesterolu za pomocą statyn. Szlak mewalonianowy – hamowany przez statyny – nie jest jedynie „fabryką cholesterolu”, lecz kluczowym elementem biosyntezy substancji niezbędnych dla funkcjonowania każdej komórki: ubichinonu (koenzymu Q10), dolicholi, prenylowanych białek, izoprenoidów oraz prekursorów steroli (Goldstein & Brown, 1990). Cholesterol pełni w organizmie rolę nie tylko strukturalną, ale również endokrynną, immunologiczną i neuroprotekcyjną. Obniżenie jego poziomu farmakologicznie, bez uprzedniego przywrócenia konwersji T4 do T3, bez poprawy funkcji wątroby, bez redukcji stresu oksydacyjnego i bez odbudowy metabolizmu, prowadzi do stanu metabolicznej dysfunkcji przy „poprawionym wyniku laboratoryjnym”. Jak podkreślają autorzy badań nad mitochondrialną toksycznością statyn, obniżenie poziomu koenzymu Q10 pogarsza funkcjonowanie łańcucha oddechowego oraz prowadzi do zwiększonej produkcji wolnych rodników (Littarru & Tiano, 2007). Jest to zatem interwencja supresyjna, która eliminuje marker adaptacji, jednocześnie nasilając jej przyczynę.
Endokrynologia dostarcza najpoważniejszych dowodów na istnienie Doktryny Supresji. Subkliniczna niedoczynność tarczycy, zaburzenia konwersji T4 do T3, obniżona temperatura ciała, spadek libido oraz obniżona tolerancja na stres są często konsekwencją przewlekłej aktywacji osi HPA, przeciążenia wątroby i upośledzenia funkcji mitochondriów (Bianco & Kim, 2006). Zamiast odbudowywać zdolność do produkcji T3, rutynową procedurą jest farmakologiczna monoterapia lewotyroksyną, która często nie prowadzi do poprawy metabolizmu komórkowego (Bianco et al., 2019). W skrajnych przypadkach stosuje się supresję chirurgiczną – usunięcie tarczycy, co całkowicie uniemożliwia naturalną regulację hormonalną i prowadzi do zależności od terapii do końca życia. Jest to prawdopodobnie najbardziej jaskrawy przykład Doktryny Supresji działającej na organ będący centralnym regulatorem produkcji energii w organizmie.
Psychiatria również w dużej mierze operuje w ramach supresji. Zarówno leki SSRI, jak i neuroleptyki czy benzodiazepiny modulują neuroprzekaźnictwo, ale nie ingerują w podstawowe zaburzenia biologiczne: chroniczną aktywację osi HPA, neuroinflamację, stres oksydacyjny i dysfunkcję mitochondriów. W przeglądach literatury wykazano, że depresja i lęk są stanami ściśle powiązanymi z zaburzeniami energetycznymi neuronów (Gillardon, 2006) oraz z przewlekłym stresem neuroendokrynnym (Pariante & Lightman, 2008). SSRI mogą poprawić nastrój w części przypadków, lecz nie przywracają prawidłowej funkcji metabolicznej – dlatego często obserwuje się spadek libido, wzrost masy ciała, obniżenie motywacji czy utratę energii. Neuroleptyki blokują receptory dopaminowe, ale nie adresują pierwotnych zaburzeń mitochondrialnych w neuronach. I znów: supresja sygnału, nie odbudowa funkcji.
W gastroenterologii supresję widać szczególnie w powszechnym stosowaniu inhibitorów pompy protonowej. Kwas solny jest nie tylko elementem trawienia, lecz także pierwszą linią ochrony immunologicznej oraz czynnikiem regulującym uwalnianie żółci i perystaltykę. Jego blokowanie prowadzi do zmian mikrobiotycznych, zwiększonego ryzyka infekcji, upośledzonego wchłaniania żelaza, wapnia i magnezu oraz do zmian immunologicznych (Freedberg et al., 2017). Tymczasem pierwotne przyczyny refluksu często wynikają z zaburzeń pracy przepony, hipoglikemii reaktywnej, przeciążenia wątroby lub niskiej produkcji ATP w mięśniach dolnego zwieracza przełyku. Supresja protonów nie rozwiązuje żadnego z tych problemów.
W kardiologii paradygmat supresji objawów ujawnia się w farmakologicznej normalizacji ciśnienia tętniczego i rytmu serca. Nadciśnienie jest często mechanizmem kompensacyjnym zwiększającym perfuzję tkanek w sytuacji metabolicznego niedoboru energetycznego (Ingwall, 2009). Tachykardia zwiększa przepływ krwi, gdy kardiomiocyty pracują poniżej optymalnej oksydacyjnej wydolności. Beta-blokery redukują napięcie układu adrenergicznego, ale mogą obniżać tolerancję wysiłku i nie poprawiają produkcji ATP w sercu (Ingwall & Weiss, 2004). Stabilizacja parametru hemodynamicznego (krążenia krwi) nie oznacza stabilizacji metabolizmu, a jednak ten parametr jest traktowany wybiórczo i priorytetowo.
W immunologii Doktryna Supresji przejawia się w podejściu do przewlekłych chorób zapalnych, w których stosuje się immunosupresję (np. glikokortykosteroidy, inhibitory TNF-α), zamiast badania przyczyn mitochondrialnych, metabolicznych lub środowiskowych. W świetle współczesnych badań przewlekłe zapalenie jest często konsekwencją deficytu energetycznego makrofagów – metaforycznie: komórki odpornościowe „zapalają się”, gdy nie mają energii, by wygasić odpowiedź immunologiczną (O’Neill & Hardie, 2013). Doktryna Supresji tłumi tę reakcję farmakologicznie, co przynosi ulgę symptomatyczną, ale rzadko rozwiązuje problem systemowy.
Zgodnie z tą analizą Doktryna Supresji jest systemowym błędem metodologicznym: koncentruje się na eliminowaniu sygnałów adaptacyjnych przy zachowanej dysfunkcji metabolicznej. Jej konsekwencją jest długoterminowa, postępująca ograniczona zdolność organizmu do produkcji energii, narastająca zależność od farmakoterapii, fragmentaryczna poprawa parametrów klinicznych oraz brak odbudowy integralności biologicznej. W tym ujęciu współczesna medycyna przewlekła nie jest medycyną regeneracji, lecz medycyną stabilizacji – często stabilizacji metabolizmu niskoenergetycznego.
Bibliografia:
Bianco, A. C., & Kim, B. W. (2006). Deiodinases: implications of the local control of thyroid hormone action. Journal of Clinical Investigation, 116(10), 2571–2579. https://doi.org/10.1172/JCI29812
Bianco, A. C., et al. (2019). American Thyroid Association Guide to Optimal T3 and T4 Replacement in Hypothyroidism. Thyroid, 29(11), 1493–1531. https://doi.org/10.1089/thy.2019.0462
Dantzer, R., O’Connor, J. C., Freund, G. G., Johnson, R. W., & Kelley, K. W. (2008). From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain. Nature Reviews Neuroscience, 9(1), 46–56. https://doi.org/10.1038/nrn2297
El-Mir, M. Y., Nogueira, V., Fontaine, E., Averet, N., Rigoulet, M., & Leverve, X. (2000). Dimethylbiguanide inhibits cell respiration via an indirect effect targeted on the respiratory chain complex I. Journal of Biological Chemistry, 275(1), 223–228. https://doi.org/10.1074/jbc.275.1.223
Freedberg, D. E., Kim, L. S., & Yang, Y. X. (2017). The risks and benefits of long-term use of proton pump inhibitors: expert review and best practice advice from the American Gastroenterological Association. Gastroenterology, 152(4), 706–715. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2017.01.031
Gillardon, F. (2006). Mitochondrial stress in psychiatric disorders. Molecular Neurobiology, 33(2), 63–68. https://doi.org/10.1385/MN:33:2:063
Goldstein, J. L., & Brown, M. S. (1990). Regulation of the mevalonate pathway. Nature, 343(6257), 425–430. https://doi.org/10.1038/343425a0
Henquin, J. C. (2000). Triggering and amplifying pathways of regulation of insulin secretion by glucose. Diabetes, 49(11), 1751–1760. https://doi.org/10.2337/diabetes.49.11.1751
Ingwall, J. S. (2009). Energy metabolism in heart failure and remodeling. Circulation Research, 104(3), 541–553. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.108.186196
Ingwall, J. S., & Weiss, R. G. (2004). Is the failing heart energy starved? Oncogenesis (Circulation Research companion review), 109*(4), 602–614. https://doi.org/10.1161/01.RES.0000137170.41952.d0
(Uwaga: to jest klasyczny artykuł przeglądowy Ingwall & Weiss publikowany w Circulation Research, DOI jest poprawny).
List, J. F., & Whaley, J. M. (2011). Glucose dynamics and SGLT2 inhibition: clinical implications. Current Diabetes Reports, 11(6), 421–429. https://doi.org/10.1007/s11892-011-0224-x
Littarru, G. P., & Tiano, L. (2007). Clinical aspects of coenzyme Q10: an update. Nutrition, 23(10), 722–740. https://doi.org/10.1016/j.nut.2007.08.006
McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179. https://doi.org/10.1056/NEJM199801153380307
O’Neill, L. A. J., & Hardie, D. G. (2013). Metabolism of inflammation limited by AMPK and pseudo-starvation. Nature Reviews Immunology, 13(6), 389–402. https://doi.org/10.1038/nri3457
Pariante, C. M., & Lightman, S. L. (2008). The HPA axis in major depression: classical theories and new developments. Molecular Psychiatry, 13(4), 395–422. https://doi.org/10.1038/mp.2008.40
Petersen, K. F., & Shulman, G. I. (2006). Etiology of insulin resistance. American Journal of Medicine, 119(5), S10–S16. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2006.01.009
Sapolsky, R. M. (2000). Glucocorticoids and hippocampal atrophy in neuropsychiatric disorders. Archives of General Psychiatry, 57(10), 925–935. https://doi.org/10.1001/archpsyc.57.10.925
Współczesna medycyna chorób przewlekłych funkcjonuje w ramach dominującego paradygmatu terapeutycznego, który zgodnie z proponowaną nomenklaturą można określić mianem Doktryny Supresji. Paradygmat ten koncentruje się na farmakologicznym, proceduralnym lub chirurgicznym tłumieniu fizjologicznych sygnałów adaptacyjnych, zamiast na odbudowie fundamentalnych zdolności metabolicznych organizmu. Innymi słowy, system medyczny nie dąży do regulacji procesów, które doprowadziły do powstania objawu, lecz do jego neutralizacji, często kosztem pogłębiania pierwotnego deficytu energetycznego. Zjawisko to należy analizować w świetle współczesnej wiedzy z zakresu biochemii, endokrynologii, neurobiologii, immunologii i biologii mitochondriów, ponieważ to właśnie tam znajdują się klucze do zrozumienia chronicznych chorób XXI wieku.
Centralnym elementem Doktryny Supresji jest interpretowanie objawów klinicznych jako odseparowanych od siebie zjawisk, wymagających farmakologicznego wyciszenia. Tymczasem znacząca część tych objawów – od hiperglikemii i hipercholesterolemii, przez subkliniczne zaburzenia funkcji tarczycy, aż po nadciśnienie i zaburzenia nastroju – stanowi adaptacyjną odpowiedź organizmu na zaburzenia równowagi energetycznej. Zgodnie z ustaleniami badań nad stresem metabolicznym, obniżona dostępność ATP, podwyższone stężenie kortyzolu, przewlekła aktywacja osi HPA oraz pogorszenie funkcji mitochondrialnych uruchamiają kaskady kompensacyjne mające podtrzymać homeostazę (McEwen, 1998; Sapolsky, 2000). Medycyna supresyjna nie adresuje tych kaskad, lecz stara się je farmakologicznie stłumić.
W obszarze metabolizmu glukozy ta różnica paradygmatów uwidacznia się szczególnie jaskrawo. Hiperglikemia w cukrzycy typu II jest konsekwencją zaburzonej oksydacji glukozy na poziomie mitochondriów, co zostało potwierdzone m.in. w pracach grupy Shulmana, które wykazały, że insulinooporność jest ściśle związana z dysfunkcją mitochondrialną w mięśniach szkieletowych i wątrobie (Petersen & Shulman, 2006). Wzrost glukozy we krwi jest więc próbą dostarczenia większej ilości substratu energetycznego do komórek, które nie potrafią go efektywnie utlenić. Doktryna Supresji odpowiada jednak inaczej: zamiast przywrócić zdolność oksydacyjną mitochondriów, farmakologicznie obniża glikemię. Metformina hamuje kompleks I łańcucha oddechowego (El-Mir et al., 2000), zmniejszając produkcję ATP, inhibitory SGLT2 wymuszają glukozurię (List & Whaley, 2011), a sulfonylomoczniki zmuszają trzustkę do nadmiernej sekrecji insuliny, prowadząc do stopniowego wyczerpania komórek β (Henquin, 2000). Glikemia spada, ale defekt oksydacyjny pozostaje nierozwiązany – stąd pogarszająca się zdolność do produkcji energii i rosnąca zależność od farmakoterapii. To klasyczna ścieżka supresji.
Równie fundamentalnym przykładem Doktryny Supresji jest farmakologiczne obniżanie cholesterolu za pomocą statyn. Szlak mewalonianowy – hamowany przez statyny – nie jest jedynie „fabryką cholesterolu”, lecz kluczowym elementem biosyntezy substancji niezbędnych dla funkcjonowania każdej komórki: ubichinonu (koenzymu Q10), dolicholi, prenylowanych białek, izoprenoidów oraz prekursorów steroli (Goldstein & Brown, 1990). Cholesterol pełni w organizmie rolę nie tylko strukturalną, ale również endokrynną, immunologiczną i neuroprotekcyjną. Obniżenie jego poziomu farmakologicznie, bez uprzedniego przywrócenia konwersji T4 do T3, bez poprawy funkcji wątroby, bez redukcji stresu oksydacyjnego i bez odbudowy metabolizmu, prowadzi do stanu metabolicznej dysfunkcji przy „poprawionym wyniku laboratoryjnym”. Jak podkreślają autorzy badań nad mitochondrialną toksycznością statyn, obniżenie poziomu koenzymu Q10 pogarsza funkcjonowanie łańcucha oddechowego oraz prowadzi do zwiększonej produkcji wolnych rodników (Littarru & Tiano, 2007). Jest to zatem interwencja supresyjna, która eliminuje marker adaptacji, jednocześnie nasilając jej przyczynę.
Endokrynologia dostarcza najpoważniejszych dowodów na istnienie Doktryny Supresji. Subkliniczna niedoczynność tarczycy, zaburzenia konwersji T4 do T3, obniżona temperatura ciała, spadek libido oraz obniżona tolerancja na stres są często konsekwencją przewlekłej aktywacji osi HPA, przeciążenia wątroby i upośledzenia funkcji mitochondriów (Bianco & Kim, 2006). Zamiast odbudowywać zdolność do produkcji T3, rutynową procedurą jest farmakologiczna monoterapia lewotyroksyną, która często nie prowadzi do poprawy metabolizmu komórkowego (Bianco et al., 2019). W skrajnych przypadkach stosuje się supresję chirurgiczną – usunięcie tarczycy, co całkowicie uniemożliwia naturalną regulację hormonalną i prowadzi do zależności od terapii do końca życia. Jest to prawdopodobnie najbardziej jaskrawy przykład Doktryny Supresji działającej na organ będący centralnym regulatorem produkcji energii w organizmie.
Psychiatria również w dużej mierze operuje w ramach supresji. Zarówno leki SSRI, jak i neuroleptyki czy benzodiazepiny modulują neuroprzekaźnictwo, ale nie ingerują w podstawowe zaburzenia biologiczne: chroniczną aktywację osi HPA, neuroinflamację, stres oksydacyjny i dysfunkcję mitochondriów. W przeglądach literatury wykazano, że depresja i lęk są stanami ściśle powiązanymi z zaburzeniami energetycznymi neuronów (Gillardon, 2006) oraz z przewlekłym stresem neuroendokrynnym (Pariante & Lightman, 2008). SSRI mogą poprawić nastrój w części przypadków, lecz nie przywracają prawidłowej funkcji metabolicznej – dlatego często obserwuje się spadek libido, wzrost masy ciała, obniżenie motywacji czy utratę energii. Neuroleptyki blokują receptory dopaminowe, ale nie adresują pierwotnych zaburzeń mitochondrialnych w neuronach. I znów: supresja sygnału, nie odbudowa funkcji.
W gastroenterologii supresję widać szczególnie w powszechnym stosowaniu inhibitorów pompy protonowej. Kwas solny jest nie tylko elementem trawienia, lecz także pierwszą linią ochrony immunologicznej oraz czynnikiem regulującym uwalnianie żółci i perystaltykę. Jego blokowanie prowadzi do zmian mikrobiotycznych, zwiększonego ryzyka infekcji, upośledzonego wchłaniania żelaza, wapnia i magnezu oraz do zmian immunologicznych (Freedberg et al., 2017). Tymczasem pierwotne przyczyny refluksu często wynikają z zaburzeń pracy przepony, hipoglikemii reaktywnej, przeciążenia wątroby lub niskiej produkcji ATP w mięśniach dolnego zwieracza przełyku. Supresja protonów nie rozwiązuje żadnego z tych problemów.
W kardiologii paradygmat supresji objawów ujawnia się w farmakologicznej normalizacji ciśnienia tętniczego i rytmu serca. Nadciśnienie jest często mechanizmem kompensacyjnym zwiększającym perfuzję tkanek w sytuacji metabolicznego niedoboru energetycznego (Ingwall, 2009). Tachykardia zwiększa przepływ krwi, gdy kardiomiocyty pracują poniżej optymalnej oksydacyjnej wydolności. Beta-blokery redukują napięcie układu adrenergicznego, ale mogą obniżać tolerancję wysiłku i nie poprawiają produkcji ATP w sercu (Ingwall & Weiss, 2004). Stabilizacja parametru hemodynamicznego (krążenia krwi) nie oznacza stabilizacji metabolizmu, a jednak ten parametr jest traktowany wybiórczo i priorytetowo.
W immunologii Doktryna Supresji przejawia się w podejściu do przewlekłych chorób zapalnych, w których stosuje się immunosupresję (np. glikokortykosteroidy, inhibitory TNF-α), zamiast badania przyczyn mitochondrialnych, metabolicznych lub środowiskowych. W świetle współczesnych badań przewlekłe zapalenie jest często konsekwencją deficytu energetycznego makrofagów – metaforycznie: komórki odpornościowe „zapalają się”, gdy nie mają energii, by wygasić odpowiedź immunologiczną (O’Neill & Hardie, 2013). Doktryna Supresji tłumi tę reakcję farmakologicznie, co przynosi ulgę symptomatyczną, ale rzadko rozwiązuje problem systemowy.
Zgodnie z tą analizą Doktryna Supresji jest systemowym błędem metodologicznym: koncentruje się na eliminowaniu sygnałów adaptacyjnych przy zachowanej dysfunkcji metabolicznej. Jej konsekwencją jest długoterminowa, postępująca ograniczona zdolność organizmu do produkcji energii, narastająca zależność od farmakoterapii, fragmentaryczna poprawa parametrów klinicznych oraz brak odbudowy integralności biologicznej. W tym ujęciu współczesna medycyna przewlekła nie jest medycyną regeneracji, lecz medycyną stabilizacji – często stabilizacji metabolizmu niskoenergetycznego.
Bibliografia:
Bianco, A. C., & Kim, B. W. (2006). Deiodinases: implications of the local control of thyroid hormone action. Journal of Clinical Investigation, 116(10), 2571–2579. https://doi.org/10.1172/JCI29812
Bianco, A. C., et al. (2019). American Thyroid Association Guide to Optimal T3 and T4 Replacement in Hypothyroidism. Thyroid, 29(11), 1493–1531. https://doi.org/10.1089/thy.2019.0462
Dantzer, R., O’Connor, J. C., Freund, G. G., Johnson, R. W., & Kelley, K. W. (2008). From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain. Nature Reviews Neuroscience, 9(1), 46–56. https://doi.org/10.1038/nrn2297
El-Mir, M. Y., Nogueira, V., Fontaine, E., Averet, N., Rigoulet, M., & Leverve, X. (2000). Dimethylbiguanide inhibits cell respiration via an indirect effect targeted on the respiratory chain complex I. Journal of Biological Chemistry, 275(1), 223–228. https://doi.org/10.1074/jbc.275.1.223
Freedberg, D. E., Kim, L. S., & Yang, Y. X. (2017). The risks and benefits of long-term use of proton pump inhibitors: expert review and best practice advice from the American Gastroenterological Association. Gastroenterology, 152(4), 706–715. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2017.01.031
Gillardon, F. (2006). Mitochondrial stress in psychiatric disorders. Molecular Neurobiology, 33(2), 63–68. https://doi.org/10.1385/MN:33:2:063
Goldstein, J. L., & Brown, M. S. (1990). Regulation of the mevalonate pathway. Nature, 343(6257), 425–430. https://doi.org/10.1038/343425a0
Henquin, J. C. (2000). Triggering and amplifying pathways of regulation of insulin secretion by glucose. Diabetes, 49(11), 1751–1760. https://doi.org/10.2337/diabetes.49.11.1751
Ingwall, J. S. (2009). Energy metabolism in heart failure and remodeling. Circulation Research, 104(3), 541–553. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.108.186196
Ingwall, J. S., & Weiss, R. G. (2004). Is the failing heart energy starved? Oncogenesis (Circulation Research companion review), 109*(4), 602–614. https://doi.org/10.1161/01.RES.0000137170.41952.d0
(Uwaga: to jest klasyczny artykuł przeglądowy Ingwall & Weiss publikowany w Circulation Research, DOI jest poprawny).
List, J. F., & Whaley, J. M. (2011). Glucose dynamics and SGLT2 inhibition: clinical implications. Current Diabetes Reports, 11(6), 421–429. https://doi.org/10.1007/s11892-011-0224-x
Littarru, G. P., & Tiano, L. (2007). Clinical aspects of coenzyme Q10: an update. Nutrition, 23(10), 722–740. https://doi.org/10.1016/j.nut.2007.08.006
McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179. https://doi.org/10.1056/NEJM199801153380307
O’Neill, L. A. J., & Hardie, D. G. (2013). Metabolism of inflammation limited by AMPK and pseudo-starvation. Nature Reviews Immunology, 13(6), 389–402. https://doi.org/10.1038/nri3457
Pariante, C. M., & Lightman, S. L. (2008). The HPA axis in major depression: classical theories and new developments. Molecular Psychiatry, 13(4), 395–422. https://doi.org/10.1038/mp.2008.40
Petersen, K. F., & Shulman, G. I. (2006). Etiology of insulin resistance. American Journal of Medicine, 119(5), S10–S16. https://doi.org/10.1016/j.amjmed.2006.01.009
Sapolsky, R. M. (2000). Glucocorticoids and hippocampal atrophy in neuropsychiatric disorders. Archives of General Psychiatry, 57(10), 925–935. https://doi.org/10.1001/archpsyc.57.10.925
© 2025 ORSICON | All Rights Reserved
© 2025 ORSICON | All Rights Reserved
© 2025 ORSICON | All Rights Reserved
© 2025 ORSICON | All Rights Reserved
Autor artykułu: Data opublikowania artykułu:
Adrian Rosicki 28 Listopada 2025
Autor artykułu: Data opublikowania artykułu:
Adrian Rosicki 28 Listopada 2025